فرصت سازی جنگ اوکراین برای اقتصاد آمریکا و به زیان اقتصاد اتحادیه اروپا

وقوع جنگ اوکراین  باعث شد که  در سطح جهانی شیوه محاسبه ریسک­ های ژئوپلیتیک با تحولات شگرفی مواجه شود. کشورهای مختلف جهان هرکدام بر اساس منافع ملی، ظرفیت ­های اقتصادی و منابع جغرافیایی  گوناگونی  که در اختیار  داشتند در یک سال  گذشته تلاش داشته ­اند که رویکردهایی منحصر  به فرد  را از خود به نمایش  بگذارند که تضمین‌کننده  منافع  ملی  آن ها و  تسهیل‌کننده  دسترسی به منافع اقتصادی باشد.

ایالات متحده آمریکا یکی از کشورهایی  بود که در نتیجه ریسک ­های ژئوپلیتیک ایجاد شده از سوی روسیه  تحت‌تأثیر  قرار گرفت و تلاش نمود تا با منعطف ساختن  شیوه مدیریت ریسک ژئوپلیتیک خود به تضمین اهداف و منافع ملی  خویش  بپردازد. هرچند  در  ماه­ های نخست جنگ اوکراین و تهدید روسیه در زمینه کاربرد سلاح هسته ­ای علیه هر کشور غربی که به‌صورت مستقیم در جنگ اوکراین مداخله نماید آمریکا مجبور شد  که مجموعه ­ای از عقب­ نشینی ­های تاکتیکی را انجام دهد و در  هنگام رویارویی با ریسک ژئوپلیتیک انرژی تحمیل شده از سوی  روسیه بر اتحادیه اروپا، ایالات متحده به سمت گسترش­ همکاری­ های اقتصادی و تجاری در زمینه انرژی با کشورهای اروپایی گام برداشت، اما در ادامه تعارض  منافع ژئوپلیتیک و ژئواکونومیکی که میان آمریکا و کشورهای اروپایی وجود داشت باعث به‌وجودآمدن تنش­ های سیاسی و اقتصادی میان این دو شریک عمده اقتصادی و سیاسی  منجر شد به گونه­ ای که جوزف بورل ایالات متحده آمریکا را متهم ساخت که تلاش دارد از جنگ اوکراین به نفع خود بهره ­برداری  نماید.

این تعارض منافع میان اروپا و آمریکا که در ماه ­های اخیر  تشدید شده است موضوع جدیدی نیست. این دو شریک اقتصادی عمده و متحد استراتژیک علی‌رغم منافع مشترک اقتصادی و تجاری  گسترده ­­ای که با یکدیگر دارند از دهه 1950 میلادی درگیر مجادلات اقتصادی گسترده­ای بوده ­اند. در طی این تعارضات اقتصادی هر یک از دو طرف در برهه ­های زمانی  مختلف یکدیگر را به نقض قوانین تجارت آزاد و در خطر قراردادن منافع شرکت­ های طرف مقابل متهم کرده است. این تعارضات و اختلاف‌نظرها به‌قدری گسترده بوده است که به‌عنوان‌مثال در دو دهه اخیر باعث شده است به علت نوع قوانین و مقرراتی که در  اتحادیه اروپا برای مدیریت سوخت وجود  دارد شرکت ­های آمریکایی سازنده خودرو بخش مهمی از توان رقابتی خود را از دست بدهند و از بخش  مهمی از بازارهای اروپایی خارج شوند. در طرف  مقابل، به سبب اهمیت ژئوپلیتیک گسترده­ ای که سوخت­ های فسیلی برای امنیت و سیاست جهانی آمریکا دارند دولت ایالات متحده امریکا همواره یک رویکرد حمایتی از صنایع و شرکت­ های نفتی را دنبال کرده است که باعث اعتراض شرکت­ های اروپایی و دولت­ های  مرکزی اروپایی شده است. این اختلافات اما با بروز جنگ اوکراین و تشدید ریسک ­های ژئوپلیتیک انرژی به شکل قابل‌توجهی افزایش‌یافته است.

نخستین مورد اختلاف مربوط به مجموعه سازوکارهای مالی و مقررات تجاری در ایالات متحده آمریکا است که باعث گردیده است هزینه استخراج و تولید گاز مایع در این  کشور به‌مراتب از اتحادیه اروپا پایین­ تر باشد. بااین‌وجود، ترکیب این قوانین با سیاست­ های کمیسیون اروپا برای کاهش ریسک ژئوپلیتیک انرژی (که در  نتیجه جنگ گازی روسیه علیه اروپا در ابتدای سال 2022 میلادی ایجاد شد) باعث گردید  که با وجود ارزان  تمام‌شدن هزینه تولید  گاز مایع در آمریکا (تقریباً 33 یورو به‌ازای هر یک مگا ساعت انرژی) دسترسی مصرف‌کنندگان اروپایی به گاز مایع صادر شده  آمریکا در یک نرخ بسیار بالای 119 دلاری ممکن شود. این موضوع باعث گردیده است که شرکت­ های تولیدکننده گاز طبیعی در اروپا مزیت رقابتی خود را در برابر شرکت­ های آمریکایی از دست بدهند و از نظر اقتصادی  در معرض ریسک ­های درآمدی و سرمایه­ گذاری قابل‌توجهی قرار گیرند. دومین موضوع که باعث گسترش تنش میان دو طرف گردیده است رویکرد دولت جو بایدن به انرژی ­های نو است. هرچند گرایش دولت دموکرات آمریکا برای گسترش سرمایه­ گذاری بر روی انرژی­ های نو باعث رضایت سبزهای جهان شده است، اما سوبسیدهایی که دولت  مرکزی  آمریکا برای تولید این  نوع از انرژی در دستور  کار خود قرار داده است باعث شده است که هزینه تولید انرژی سبز توسط شرکت ­های آمریکایی نسبت به شرکت ­های اروپایی کاهش یابد. علاوه بر این، حمایت­ های مقرراتی و تخفیف‌های مالیاتی که برای توسعه این فناوری­ های سبز انرژی توسط دولت مرکزی آمریکا به استارت­ آپ­ ها و تولیدکنندگان فناوری  انرژی سبز ارائه شده است باعث گردیده است که موقعیت این شرکت­ های آمریکایی در بازارهای جهانی نوظهور تولید انرژی سبز به شکل قابل‌توجهی بهبود یابد و آنان به یک مزیت رقابتی قابل‌توجه در برابر  شرکت‌های اروپایی دست پیدا کنند. این موضوع در شرایطی که اتحادیه اروپا همچنان با پیامدهای ریسک ­های ژئوپلیتیک تحمیل شده از سوی جنگ گازی روسیه مواجه است انتقادات اروپا را به وجود آورده است.

آنچه که باعث انتقاد اروپا شده است آن است که رهبران و مدیران حوزه انرژی اروپا به این تحلیل رسیده ­اند درحالی‌که اروپا و آمریکا در مقابله با قلمروخواهی ژئوپلیتیک روسیه در شرق اروپا از  منافع یکسانی برخوردار هستند و در  یک جبهه قرار دارند، آمریکا از جنگ اوکراین به‌مثابه یک فرصت ژئوپلیتیک  برای تقویت موقعیت ژئواکونومیک خود استفاده می­کند، درحالی‌که شریک اروپایی مجبور است که با اقتصاد خود هزینه ریسک­ های ژئوپلیتیک جنگ اوکراین را بپردازد. به‌عبارت‌دیگر، آمریکا به برنده اصلی منازعه ژئوپلیتیک جنگ اوکراین و ریسک ­های ژئوپلیتیک آن تبدیل شده است و اروپا بیشتر وظیفه تقبل هزینه ­های ژئوپلیتیک و ژئواکونومیک جنگ اوکراین را بر عهده گرفته است. این موضوع اتحادیه اروپا را به این نتیجه رسانده است که آمریکا به‌عنوان یک شریک راهبردی یک رویکرد منفعت­ طلبانه را در پیش گرفته است که باعث می­ گردد اتحادیه اروپا متضرر شود. برای همین موضوع اتحادیه اروپا خواستار کاهش هزینه گاز مایع صادراتی به اروپا و  هم‌زمان صرف­ نظر  دولت آمریکا از ارائه سوبسید و مشوق­ های مالیاتی به شرکت­ های سبز خود است تا رقابت اقتصادی میان شرکت ­های این دو  متحد عادلانه باشد. اما به نظر می ­رسد که دولت  آمریکا انگیزه اقتصادی و سیاسی مناسبی برای تأمین خواسته­ های طرف اروپایی را ندارد. چرا که حمایت از انرژی­ های نو، گسترش تولید و بهبود اقتصاد  یکی از شعارهای انتخاباتی  بایدن بوده  است و باتوجه‌به شکست حزب  دموکرات  در  انتخابات مجلس  نمایندگان و در پیش بودن انتخابات ریاست‌جمهوری صرف‌نظر از این سیاست­ ها می­ تواند بر  موقعیت حزب دموکرات در انتخابات آینده آمریکا تأثیر  منفی  بگذارد.

به‌صورت خلاصه آنچه که باعث ایجادشدن چنین وضعیتی شده است بیش از همه مرهون موقعیت ژئواکونومیک آمریکا است. ایالات متحده آمریکا در زمینه ژئوپلیتیک انرژی تجارتی با روسیه  ندارد و هم‌زمان از منابع غنی  نفت و گاز برخوردار  است و  همین دو  موضوع سطح ریسک­ های ژئوپلیتیک این کشور را در برابر روسیه به شکل قابل‌توجهی کاهش داده است، هرچند تأثیرپذیری  اقتصاد آمریکا از ریسک ­های ژئوپلیتیک انرژی در مقیاس جهانی قابل‌چشم‌پوشی  نیست. مزیت ژئواکونومیک دیگر آمریکا به سطح بالای فناوری و دست‌وپا گیری کمتر قوانین مالیاتی و مقرراتی آمریکا مربوط است که باعث گردیده است شرکت­ های انرژی (فسیلی و  نو) آمریکا در  مقابل شرکت ­های اروپایی از مزیت اقتصادی برخوردار شوند. مزیت سوم، به‌دوری جغرافیایی آمریکا از صحنه  منازعات ژئوپلیتیک شرق اروپا مربوط  است که در  نهایت باعث  کاهش ریسک ­های ژئوپلیتیک آمریکا در مقایسه با اروپا شده  است. مجموعه این عوامل باعث گردیده است که جنگ اوکراین به یک فرصت ژئوپلیتیک برای آمریکا تبدیل  گردید و به‌این‌ترتیب مزیت­ های قابل‌توجهی برای شرکت ­های انرژی  آمریکایی ایجاد شود که در نهایت تشدیدکننده ریسک ­های ژئوپلیتیک انرژی اروپا هستند. پیامد تقابل ریسک­ ها و فرصت­ های ژئوپلیتیک انرژی اروپا و آمریکا از اکنون  قابل تفسیر نیست. اروپا برای این که بتواند در  این زمینه به توازن دست پیدا کند یا باید به دیپلماسی انرژی با آمریکا روی بیاورد و یا اینکه دست به اتخاذ سیاست­ های حمایتی از صنایع و شرکت‌های خود  بزند که باعث به  وجود آمدن یک جنگ تعرفه تجاری جدید میان دو متحد خواهد شد و در فرجام خود پیدایش ریسک­ های ژئوپلیتیک انرژی و اقتصادی جدیدی را به همراه دارد که بیش از همه به نفع روسیه است؛ بنابراین می­ توان پیش ­بینی نمود که از سوی طرف اروپایی  شاهد گسترش دیپلماسی اقتصادی و انرژی  خواهیم بود، اما  حداقل در وضعیت کنونی باتوجه‌به منافعی که در زمینه تداوم  وضعیت فعلی  وجود  دارد انتظار تغییر رویه سیاست­گذاری کلان انرژی از سوی آمریکا را نمی ­توان  داشت.

در این باره بیشتر بخوانید

اشتراک گذاری:

برچسب های نوشته

مقالات اخیر

نوسانات طلا

راهنمای معاملات در نوسانات طلا

اولین سؤال طبیعی که برای جامعه تجاری مطرح می‌شود این است که مبانی اقتصادی قانع‌کننده پشت معامله در نوسانات کالا چیست؟ نوسانات با نوسانات قیمتی

درخواست تماس

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

ورکشاپ تخصصی

آموزش سواد مالی مدیران