تروریسم و ریسک های ژئوپلیتیک ترکیه در شمال سوریه

 

حمله تروریستی در خیابان استقلال استانبول که یکی از پربازدیدترین خیابان ­های این شهر و یکی از مکان­ های موردعلاقه توریست­ های خارجی در ترکیه است پیامدهای بسیار سنگینی برای امنیت ملی ترکیه به همراه داشته است و هم‌زمان این خطر را به وجود آورده است که پیامدهای این رخداد تروریستی طیف  متنوعی از بازیگران ملی و غیر ملی را در خاورمیانه و جهان درگیر سازد.

حمله تروریستی که طبق گزارش  سازمان اطلاعات ترکیه به‌وسیله یک زن مهاجر عرب سوری که از شهر دیرالزور به استانبول سفرکرده بود  اجرا شد 6 کشته و چندین زخمی به جا گذاشت. اما هزینه­ های این حمله تروریستی تنها محدود به جان­ هایی که از دست رفت نبود. به باور ترکیه وقوع این حمله تروریستی نشان داده است که کشور ترکیه بیش از هر کشور اروپایی و عضوی از سازمان ناتو در معرض خطر گسترش تروریسم قرار دارد و نیاز است که اقدامات مؤثری از سوی دولت ترکیه صورت پذیرد تا دامنه تهدیدات تروریسم علیه منافع کشور ترکیه کاهش یابد. به عبارت  دیگر، خود خطر تروریسم یکی از ریسک­ های ژئوپلیتیکی است که ترکیه باید با آن روبه‌رو شود. ریسک ژئوپلیتیک دیگری که ترکیه با آن مواجه است خطر تداوم دومینوی حملات تروریستی در خاک ترکیه است. پیش‌ازاین در حدفاصل  سال­ های 2015 تا 2017 میلادی شهرهای ترکیه به‌دفعات شاهد وقوع حملات تروریستی بودند که برخی از آن ها توسط  داعش و برخی دیگر به ادعای دولت مرکزی ترکیه توسط گروه  پ ک ک طراحی و اجرا شدند و در نتیجه آن ده ­ها نفر از شهروندان  ترکیه  کشته و صدها نفر دیگر زخمی شدند. خود آن حملات تروریستی ریسک ژئوپلیتیک دیگری را نیز برای  ترکیه به همراه داشت: کاهش امنیت و ثبات سیاسی و اقتصادی ترکیه که باعث کاهش سرمایه­ گذاری خارجی، تنزل تعداد گردشگران خارجی و در نتیجه کاهش درآمدهای داخلی ترکیه گردید.

این موارد نشان‌دهنده آن است که ترکیه به‌شدت خود را در برابر وقوع حملات تروریستی آسیب ­پذیر یافته است و از پیامدهای احتمالی گسترش  تروریسم بر اقتصاد شکننده این کشور که در دو سال گذشته دستخوش بحران اقتصادی و تورم بوده  است نگران است. همین موضوع باعث گردید که رجب طیب اردوغان در سخنرانی یادبود قربانیان حمله تروریستی استانبول به حزب پ ک ک و نیروهای دموکراتیک خلق سوریه هشدار دهد که یک روز  ممکن است ترکیه به سراغ آن ها برود.

پیش‌ازاین در سه ماه گذشته زمزمه­ های جدی از سوی ترکیه به گوش  رسید که این  کشور قصد دارد باهدف پاک‌سازی نواحی مرزی  شمال سوریه از حضور اعضای گروه پ ک ک و متحدان این  گروه در شمال سوریه، یعنی  یگان­ های  مدافع خلق و  نیروهای دموکراتیک  خلق سوریه دست به اجرای عملیات نظامی در مناطق  کوبانی و منباج بزند. اما همین طرح حمله باعث مطرح‌شدن ریسک­ های ژئوپلیتیک جدیدی برای روسیه، ایالات  متحده آمریکا و ایران شد و این سه کشور با وجود تعارض  منافع آشکاری  که در سوریه با یکدیگر دارند هم­ صدا با یکدیگر به  ترکیه در  مورد عواقب مداخله نظامی در شمال سوریه هشدار دادند و همین هشدارها نیز  باعث  گردید  که طرح حمله ترکیه به شمال سوریه از سوی حکومت مرکزی  ترکیه به کنار گذاشته شود. بااین‌وجود، حکومت ترکیه به  اتحادیه اروپا و آمریکا هشدار داد که هیچ‌کدام از کشورهای غربی به‌اندازه ترکیه دارای مرزهای آسیب ­پذیر در برابر تروریسم  نیستند، چرا که ترکیه دارای  یک نوار  مرزی 800 کیلومتری با سوریه است که بخش مهمی از آن توسط گروه ­هایی  کنترل  می ­شوند که دارای ارتباطات نزدیکی با پ ک ک  هستند که از نظر قوانین داخلی ترکیه به‌عنوان  یک  گروه  تروریستی شناخته شده­ اند. به‌عبارت‌دیگر، در  حال حاضر تروریسم بزرگ‌ترین  ریسک ژئوپلیتیک ترکیه است که نه‌تنها امنیت و ثبات، بلکه اقتصاد ترکیه را نیز در  معرض  تهدید  قرار داده است. هم‌زمان، ایالات متحده آمریکا که عضوی از ناتو عضو است در  جنگ با تروریسم دارای  روابط نزدیکی با  نیروهای دموکراتیک  خلق سوریه است و روسیه نیز با بخشی از کردهای شمال  سوریه رابطه  دارد. هم‌زمان دو  کشور روسیه  و آمریکا دارای نیروهایی  در شمال سوریه  هستند. به بیان  دیگر، ترکیه به‌صورت غیری رسمی در  شمال سوریه با دو کشور روسیه و آمریکا همسایه شده  است و هرگونه مداخله نظامی این  کشور در نواحی شمالی سوریه می­ تواند به عاملی برای پیدایش  ریسک ژئوپلیتیک برای کشورهای روسیه و آمریکا تبدیل  شود. کمااینکه دولت مرکزی سوریه  نیز به دنبال بازگرداندن کنترل این  مناطق به دست  دمشق  است و ایران نیز از حضور آمریکا و هم‌زمان قلمروخواهی ترکیه در سوریه  نگران است.  به بیان  دیگر، مجموعه­  متقاطعی از منافع و تهدیدهای ژئوپلیتیک  در شمال سوریه ایجاد شده  است که دوستان را در برابر یکدیگر و دشمنان را  در کنار هم قرار داده است و همین موضوع به نوبه  خود باعث پیچیده ­ترشدن ریسک­ های ژئوپلیتیک تحول در چینش قدرت ­ها و توزیع مناطق جغرافیایی  شمال سوریه گردیده  است.

به‌این‌ترتیب، در حالی که بهترین گزینه برای ترکیه حذف کامل یا حداقل به عقب راندن نیروهای کرد سوری از مرزهای ترکیه  به میزان حداقلی 50 کیلومتر است، برای آمریکا که به  ادعای خود  از نگرانی ­های امنیتی ترکیه آگاه است بهترین گزینه و فرصت ژئوپلیتیک آن است که نیروهای کرد در این مناطق حضور داشته باشند و نیروهای آمریکایی را در جنگ با داعش و همچنین کنترل قدرت دولت مرکزی سوریه یاری دهند. همین موضوع باعث بروز یک ریسک ژئوپلیتیک جدید شده است: خطر فاصله‌گرفتن آمریکا و ترکیه از یکدیگر. هرچند آمریکا اعلام نموده است که درک مشترکی از نگرانی­ های ترکیه دارد، اما در موضوع شمال سوریه آمریکا ترجیح می ­دهد که به‌جای ادراک ریسک­ های ژئوپلیتیکی که ترکیه با آنها مواجه است به دنبال تأمین  منافع ملی خود باشد و با استفاده از نیروهای کرد سوری فرایند جنگ با داعش و تروریسم را به‌پیش ببرد  و هم‌زمان مانع از قدرت ­یابی مجدد حکومت مرکزی سوریه که متحد ایران است  گردد. در طرف  مقابل، بهترین گزینه برای ترکیه همراهی ایالات متحده با آنکارا برای شروع یک  عملیات نظامی  جدید  بر علیه کردهای سوریه است تا به‌این‌ترتیب با سرکوب قدرت کردها زمینه و ریسک ژئوپلیتیک گسترش  تروریسم در خاک ترکیه به شکل  قابل‌توجهی کاهش یابد. با این  وجود، واقعیت­ های جغرافیایی  منطقه  و همچنین ریسک­ های ژئوپلیتیکی  متفاوتی  که دو کشور امریکا و ترکیه با آن‌ها  مواجه هستند نشان می­ دهد که امید اندکی برای تعامل و توافق دو کشور ترکیه و آمریکا در مورد بحران شمال سوریه وجود  دارد و این  خطر وجود دارد  که  کشور ترکیه برای  کاهش ریسک ژئوپلیتیک گسترش  تروریسم  در خاک  خود اقدام  به اجرای یک عملیات  نظامی جدید در  شمال سوریه  نماید. چنین  اقدامی نه‌تنها می­ تواند منافع آمریکا، بلکه منافع دو کشور ایران و روسیه را نیز  دستخوش تحولات منفی نماید و در نتیجه بر میزان تنش­ های ژئوپلیتیک در شمال سوریه بیفزاید. پیامد چنین امری می ­تواند بروز مجموعه­ ای از درگیری های مختلف  در  شمال سوریه باشد  که به‌صورت هم‌زمان کشورهای سوریه، امریکا، روسیه، ایران، و ترکیه را به خود مشغول  خواهد ساخت. هرچند در مورد احتمال وقوع این  عملیات از سوی ترکیه  تردید وجود  دارد؛ اما شواهد نشان‌دهنده  آن است که ترکیه به‌سرعت در  حال طراحی این  حمله است و برای انجام آن  منتظر یک فرصت مناسب خواهد نشست؛ بنابراین چنانچه کشورهای  ایران، روسیه  و آمریکا به دنبال آن هستند که  بار  دیگر  بحرانی در  شمال سوریه به  وقوع نپیوند  نیازمند آن  هستند که هر چه سریع‌تر دیپلماسی خود را به کار گیرند تا ضمن ایجاد آرامش در  شمال سوریه، ترکیه را به خویشتن­داری در برابر کردهای شمال سوریه ترغیب  نمایند. در صورت عدم توفیق  این  کشورها در بازداشتن ترکیه از انجام عملیات نظامی در شمال سوریه، احتمال آن  وجود دارد که پیامدهای این قضیه باعث تأثیرگذاری بر منافع همه این  کشورها در سوریه  گردد.

در این باره بیشتر بخوانید

اشتراک گذاری:

برچسب های نوشته

مقالات اخیر

نوسانات طلا

راهنمای معاملات در نوسانات طلا

اولین سؤال طبیعی که برای جامعه تجاری مطرح می‌شود این است که مبانی اقتصادی قانع‌کننده پشت معامله در نوسانات کالا چیست؟ نوسانات با نوسانات قیمتی

درخواست تماس

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

ورکشاپ تخصصی

آموزش سواد مالی مدیران